3. yüzyılda Anadolu’ya Horasan’dan gelen dervişlerden biri Hacı Bektaş-ı Velî’dir. Bektaşilik tarikatının kurucusu olduğu sanılan Hacı Bektaş-ı Veli (12I0-1270) Anadolu’da ilk tarikat kurucusu olarak bilinen Baba İlyas’ın şeyhlerinden Baba İshak’ın mürididir Baba İshak’ın müridlerine Babai dendiği gibi Hacı Bektaşı-i Veli çevresinde toplananlara da Bektaşi denmiştir. Kuruluş yeri ve ilk yayılma alanı Kırşehir ve çevresi olan şii-batıni inanışlara meyilli Bektaşilik ise 13.yüzyıl Anadolu’sunda halktan büyük ilgi ve destek görmüş; dini, ekonomik hatta askeri ve sosyal yanı olan Ahilik teşkilatı ile de ilişkili olarak varlığını yüzyıllarca sürdürmüştür.
Hacı Bektaş-ı Veli, Türkçe yazdığı nefes denilen ilahileri ile Anadolu halkına dini-tasavvufi ve ahlâki yol göstericilik yapmıştır. Onun bir mutasavvıf olarak toplumda yer edinmesini ve ününü sağlayan da söz konusu Türkçe ilahileridir. Bektaşilik, bir tarikat olarak Anadolu Türk halkına kendi diliyle seslenme gereğini duymuş ve anılan ilahilerde tasavvuf terminolojisinde yer alan birçok Farsça kelimenin Türkçe karşılığını bulup kullanmayı başarmıştır. Aynı ilahiler, çoğunlukla hece vezni ve dörtlüklerle söylendiği için, Bektaşilik dilde ve edebiyatta milli çizgiyi korumuş ve yaşatmıştır. Hacı Bektaş-ı Veli’nin ayrıca, Makalat adlı tasavvufi eserinin varlığından kaynaklar söz etmektedirler. Ancak, söz konusu eserin aslı elde bulunmamaktadır. Arapça yazılmış olan Makalat’ın biri mensur, öteki manzum iki Türkçe çevirisinden eserin aslı hakkında bilgi edinebiliyoruz.
Efsanevi bir kimliğin sahibi Hacı Bektaş-ı Veli’nin olduğu kabul edilen nefeslerden bazılarının, daha sonraki Bektaşi şairlerince söylendiği ortadadır. Ancak, düşünce ve inançlarının, özellikle halk edebiyatı geleneği ile de beslenip geliştiği dikkate alındığında Hacı Bektaş-ı Veli’nin yüzyıllarca süren tekke edebiyatının varlığındaki yeri ve önemi tartışma götürmez.
