Milli Mücadele Karşısında Edebiyatçılarımızın Tutumu (Recai KAPUSUZOĞLU)
Milli Mücadele yılları, Türk Edebiyatının en canlı, en hareketli olduğu dönemdir. Bu gün edebiyatımızın zirve ismi kabul edilen pek çok şair ve yazar, savaş yıllarında şöhret bulmuştur. Bunu da doğal karşılamak gerekir; çünkü bunalım dönemlerinde sanat ve edebiyatta olağanüstü bir canlanma olur.
Türk milletinin istiklal mücadelesi de sanatçılarımızın pek çoğunu etkilemiştir; ancak edebiyatçılarımızın İstiklal Harbi karşısındaki tutumları birbirinden çok büyük farklılıklar gösterir:
Bir kısım edebiyatçılarımız savaş karşısında son derece duyarsız davranır. Ahmet Haşim, Cenap Şahabettin, Abdülhak Hamit Tarhan gibi şairlerin şiirlerinde savaşın en ufak bir yansıması olmamıştır.’sanat için sanat’ prensibinden taviz vermeyen bu şairler, Türk milleti ölüm kalım mücadelesi verirken ‘ fildişi kulelerinden Samanyolu’na seyahatler düşlemeye’ devam ederler.
Şiirlerinde savaşı görmezlikten gelen Cenap Şahabettin, düzyazılarında daha affedilmez bir tutum sergileyerek Milli Mücadeleye karşı çıkar.
Refik Halit Karay ve Rıza Tevfik Bölükbaşı da İstiklal Harbine karşı çıkan gruptandır. Bu iki edebiyatçı, zafer sonrasında sürgün edilir.
Yakup Kadri, savaş boyunca bir Bektaşi tekkesine kapanır, savaşın bunalımını unutmaya çalışır. Zafer ufukta görününce Ankara’ya geçer. Ege’deki Yunan zulmünü araştırmakla görevlendirilir. Gördüğü dehşetli mezalimden ‘ Milli Savaş Hikâyeleri’ isimli güzel bir kitap çıkarır.
Yahya Kemal, rahatına düşkün bir şairdir. Ankara’ya geçmez. İstanbul’da kalır, ancak yazılarıyla Milli Mücadeleyi destekler. ‘Eğil Dağlar’ bu yazıların toplandığı kitabının adıdır. Bu kitap, Türkçenin düzyazı şaheserlerinden biridir. Şu dizeler, Yahya Kemal’e aittir:
Şu kopan fırtına Türk ordusudur Yâ Rabbi
Senin uğrunda ölen ordu budur Yâ Rabbi
Tâ ki ezanlarla müeyyed yükselsin namın
Gâlib et çünkü bu son ordusudur İslâmın.
Milli Mücadele karşısında en takdir edilecek davranışı Mehmet Akif ve Halide Edip göstermiştir.
Halide Edip, başlangıçta İngiliz mandacılığını savunmuş; fakat hatasını çabuk anlayıp Milli Mücadeleyi desteklemiştir. Sultan Ahmet Meydanında İstanbul’un işgalini protesto için yapılan mitingde çok etkileyici bir konuşma yapmış, sonra Anadolu’ya geçmiş, Eskişehir cephesinde bulunmuş, savaşın dehşetini yakından görmüştür. Konusunu İstiklal Harbinden alan ’Vurun Kahpeye, Ateşten Gömlek, Türkün Ateşle İmtihanı’ gibi eserleri yazmıştır.
Mehmet Akif, savaşın ilk yıllarında Ankara’ya geçmiş, ilk mecliste mebus olarak görev almış, Anadolu’yu şehir şehir dolaşarak camilerde vaazlar vermiş, konuşmalar yapmış, halkı Milli Mücadeleye davet etmiştir. Çıkardığı ‘Sırat-ı Müstakim’ isimli gazetede Milli Mücadeleyi destekleyen yazılar yazmış, daha önemlisi ‘ İstiklal Marşı’nı yazarak Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinin en görkemli destanını oluşturmuştur.
Ziya Gökalp ve Süleyman Nazif savaş yıllarını Malta adasında sürgünde geçirmişlerdir. Ziya Gökalp, İttihatçıların ileri gelenlerinden olduğu için, Süleyman Nazif de İstanbul’un işgalini protesto eden ‘Kara Bir Gün’ başlıklı çok güzel bir yazı yazdığı için İngilizler tarafından sürgün edilirler. Burada Ziya Gökalp ‘Malta Mektupları’nı, Süleyman Nazif de ‘Malta ve Gecelerim’i yazdı.
Yazık ki romancılarımız, İstiklal Savaşını yeterince işleyememişlerdir. Yakup Kadri’nin ‘ Yaban’ı, Halide Edip’in ‘Vurun Kahpeye ve Ateşten Gömlek’i, Kemal Tahir’in ‘Yorgun Savaşçı’sı ve Tarık Buğra’nın ‘ Küçük Ağa’ isimli romanı bu konuda yazılmış en dikkate değer eserlerdir.
Yakup Kadri’nin ‘ Sodom ve Gomore’ ve Kemal Tahir’in ‘ Esir Şehrin İnsanları’ isimli romanları ise işgal altındaki İstanbul’u anlatarak bu dönemi romanlaştırmıştır.
